Ботулизм – тамақтан уланудың ең ауыр түріне жатады және көбіне өлімге апарады. Бұл ауру Clostridium botulinum бактериясы бөліп шығаратын улы зат – токсин арқылы таралады. Ботулинум токсині – адамға арналған ең күшті табиғи улардың бірі, өлтіретін мөлшері шамамен 0,035 мг деп есептеледі.
Ботулизм қоздырғышы тек оттегісіз ортада дамиды. Бұл таяқша адамның, жануарлардың, балықтардың ішегінде, топырақта және көңде кездеседі. Топырақ арқылы көкөністерге, жемістерге және саңырауқұлақтарға түсіп, спораға айналады да, онда бірнеше жыл бойы сақталады. Егер адам оларды дұрыс өңдемесе, бетінде бактериялардың ең ұсақ бөлшектері қалуы мүмкін.
Герметикалық тығындалған банкаларда оттегі болмаған кезде микробтар тез көбейіп, нейротоксинді шығарады. Әдетте токсин үйде дайындалған консервілерде, тұздалған балықта, шұжықта, кептірілген етте және саңырауқұлақта жиналады. Ең үлкен қауіп – бұқтырылған ет, шикі ысталған ет, тұздалған және кептірілген балық. Аурудың маусымдылығы – қыстың аяғы мен көктемнің басы, яғни «қысқы қорлар» аяқталған кезде.
Ботулизм таяқшалары өте төзімді: тіпті 100°С-қа дейін қызғанда да спора түзеді. Тұз бен сірке қышқылының жоғары концентрациясына төзімді, консервілерде жылдар бойы өмір сүре алады. Ботулинум токсині бар консервілер сырттай әдемі, иісті және дәмді болып көрінеді, сондықтан қауіпті аңғарылмай қалуы мүмкін. Бір банканы жеу арқылы барлық адамдардың ауырмауы мүмкін – токсин әр ұяшықта шоғырланады.
Адамның ішегіне түскеннен кейін токсин қанға сіңіп, орталық жүйке жүйесіне әсер етеді. Аурудың белгілері:
Басында ауырсыну, ауыздың құрғауы, әлсіздік (бірнеше сағаттан 2–5 күнге дейін көрінуі мүмкін);
Қызба жоқ немесе жеңіл температураның жоғарылауы;
Құсу мен диарея болмауы мүмкін, көбінесе іш қату;
Көру қабілетінің нашарлауы, қосарланған көрініс, көз қуысының кеңеюі
Көздің қитарлануы, жоғарғы қабақтың түсуі (птоз);
Дауыстың өзгеруі: мұрнынан шыққандай дыбыс немесе мүлдем жоғалуы
Жұту, тыныс алу және қозғалу қиындықтары, бұлшықет әлсіздігі
Егер науқасқа уақытылы медициналық көмек көрсетілмесе, ауру өлімге әкелуі мүмкін. Үй жағдайында емделуге болмайды. Ем тек ботулотоксинге қарсы сарысуды уақтылы егу арқылы жүргізіледі.
Ғ.ЧАЛТИКЕНОВ, Қордай аудандық санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасының бас маманы
