Қазақстанның балық ресурстары мол, ал балық шаруашылығын дамыту бүгінде экономиканың болашағы зор бағыттарының бірі болып табылады. Мемлекет басшысы балық шаруашылығын одан әрі дамыту және аквакультураның өсуіне жағдай жасау қажеттігін бірнеше рет атап өткен болатын.
Президент тапсырмаларына сәйкес Жамбыл облысында балық шаруашылығын дамытудың өңірлік бағдарламасы әзірленді. Бүгінде оның нақты нәтижелерін Қордай ауданында да көруге болады, мұнда аквакультура жергілікті экономиканың қарқынды бағыттарының біріне айналып келеді.
Бұл әсіресе Сортөбе ауылдық округінде айқын байқалады. Округ әкімі Рустам Фушанлоның айтуынша, мұнда таяу жылдары аймақтың экономикалық дамуының маңызды факторына айнала алатын жеткілікті түрде қуатты балық шаруашылығы қоры қалыптасқан.
Қазіргі уақытта округте екі ірі балық шаруашылығы кәсіпорны – «Korday Fish» ЖШС мен «Taraz Eko Fish» ЖШС жұмыс істейді. Екі шаруашылық та өңірлік Индустрияландыру картасына енгізілген. Индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы шеңберінде кәсіпорындарға өндірісті одан әрі кеңейтуге бағытталған мемлекеттік қолдау көзделген.
Шаруашылықтардың басты қызмет бағыты – форель өсіру.
Саланың көрнекті кәсіпорындарының бірі – форельдің екі түрін (радужная және янтарная) өсіретін «Korday Fish» ЖШС.
Форель шаруашылығы ағынды су айдынының жағасында төрт гектарға жуық аумақты алып жатыр. Мұнда су бұлақтардан келеді, бұл балық өсіруге табиғи жағдай жасайды. Кәсіпорын аумағында он бассейн орналасқан, ал өндірістік қуаты жылына 300 тоннаға дейін тауарлы балықты құрайды. Ағымдағы жылы мұнда 180 тоннаға жуық балық өсіру жоспарлануда.
Шаруашылықты дамытудағы маңызды кезең – жеке инкубациялық цехтың құрылысы болды. 2022 жылы кәсіпорын аумағында шабақтарды өздігінен өсіруге арналған кешеннің белсенді құрылысы басталды. Бұл кәсіпорынға басқа қалалардан шабақ сатып алу қажеттілігінен біртіндеп бас тартуға мүмкіндік берді.
Кәсіпорынға Рамазан Харсанов жетекшілік етеді.
Демалыс орнын ашу – дамудың жаңа бағыттарының біріне айналды. Форель шаруашылығының жанында «Алтын балық» демалыс аймағы құрылды.
Мұнда табиғи атмосфера кәсіпорында өсірілген өнімнен дәм тату мүмкіндігімен ұштасады. Су үстінде орнатылған шағын террасалар жайлылық сыйлайды, ал аумақтың өзі тұрғындар демалып, жаңа дайындалған балықтан дәм тататын мекенге айналып келеді.
Демалыс аймағының аумағында шатыры бар 24 терраса орнатылған. Басты артықшылығы – жергілікті өндірістің экологиялық таза өнімін татып көру мүмкіндігі. Балықты мұнда келушілер үшін арнайы дайындап береді.
Өндірісті кеңейту тек кәсіпорынның өзін дамыту үшін ғана емес, ауылдық округтің әлеуметтік-экономикалық дамуына да ықпал етеді, себебі жаңа бағыттармен бірге қосымша жұмыс орындары да ашылуда.
«TARAZ EKO FISH» КӘСІПОРЫНЫНДАҒЫ ФОРЕЛЬ ӨНДІРІСІ
Тағы бір болашағы зор жоба «Taraz Eko Fish» ЖШС-де іске асырылуда.
Норвегиялық және радужная форель, сондай-ақ бекіре тұқымдас балықтарды өсіру жобасы мұнда 2022 жылы бастау алды. Кәсіпорынның өндірістік қуаты 50 тонна балық өнімін құрайды.
Бүгінде шаруашылық бес гектарға жуық аумақта орналасқан. Мұнда балық өсіруге арналған 31 бассейн жабдықталған.
Бастапқыда бассейндерге Алматыдан сатып алынған 70 мыңға жуық шабақ жіберілді. Бірнеше айдан кейін кәсіпорын тағы бірнеше ондаған мың шабақ жіберіп, өндіріс көлемін арттырды.
Жұмысқа дайындық мұқият жүргізілді. Серіктестік басшысы Харсан Буларов сала мамандарын тартып, ұқсас шаруашылықтардың тәжірибесін зерделеді, қолайлы су айдынын таңдады, сондай-ақ сапалы жем мен қажетті жабдықтарды жеткізуді ұйымдастырды. Шабақтарды таңдауға ерекше назар аударылды.
Форель өсіру бірқатар қатаң жағдайларды сақтауды талап етеді. Балық үшін ағын судың жылдамдығы секундына 21 текше сантиметрге дейін, температурасы 10-нан 18 градусқа дейін болуы, сондай-ақ судың мөлдірлігі мен оттегімен жеткілікті қанығуы қажет.
Дәл осындай жағдайлар форельдің жақсы ет жинауына мүмкіндік береді. Қолайлы режимде бір жарым-екі жыл ішінде балық салмағы 3 килограммға дейін жетуі мүмкін.
Суды оттегімен қосымша қанықтыру үшін бассейндерде «катамарандар» деп аталатын арнайы құрылғылар орнатылған. Жұмыс кезінде олар суды араластырып, оттегімен байытады және біркелкі температуралық режимді сақтауға көмектеседі.
Кәсіпорында аквакультура саласында жұмыс істейтін әлемдік өндірушілердің мамандандырылған жемдері пайдаланылады.
«Бұл іске қомақты қаржы салып жатырмыз, ұсақ-түйекке үнемдемейміз, өйткені тауарымыздың сапалы болғанын қалаймыз. Жем таңдауға мұқият қараймыз және тек тексерілген жеткізушілермен жұмыс істейміз», – деп атап өтті кәсіпорын өкілі.
Бүгінде «Taraz Eko Fish» өнімдері жергілікті нарықта өткізіліп, Алматы қаласына да жеткізіледі.
Тасымалдау кезінде өнім сапасын сақтауға ерекше назар аударылады. Бұл үшін шокты тоңазыту әдісі қолданылады, бұл балықты сауда нүктелеріне тиісті тауарлық түрінде жеткізуге мүмкіндік береді. Салқындатылғаннан кейін өнім арнайы автокөлікпен тасымалданады.
Қазіргі уақытта кәсіпорында екі адам тұрақты жұмыс істейді, ал маусым кезінде шаруашылық оннан астам жұмысшыны жұмыспен қамтамасыз етеді.
Кәсіпорынның даму жоспарлары өте көп. Қажетті қолдау болған жағдайда, мұнда өндірістік қуатты арттыру және өндірісті кеңейту мүмкіндігі қарастырылуда.
БАЛЫҚ ӨСІРУДЕН – ТОЛЫҚҚАНДЫ БАЛЫҚ ШАРУАШЫЛЫҒЫ КЛАСТЕРІНЕ ДЕЙІН
Болашақта серіктестік басшылығы өндірістің негізгі кезеңдерін: инкубациялауды, балық өсіруді, аулауды және өнімді қайта өңдеуді біріктіретін толыққанды балық кластерін құру мүмкіндігін қарастыруда.
Тағы бір болашағы зор бағыт – ұрықтандырылған уылдырық пен меншікті шабақ алу үшін жеке аналық балық басын қалыптастыру.
Осылайша, Сортөбе ауылдық округінде балық өсіру ісі біртіндеп жекелеген шаруашылықтар шеңберінен шығып келеді. Мұнда заманауи технологиялар, табиғи жағдайлар, кәсіпкерлік бастама мен мемлекеттік қолдау тоғысқан тұтас сала қалыптасуда.
Бұлақ суынан бастап сөредегі дайын өнімге дейінгі қордай балығының әрбір килограмының артында адамдардың еңбегі, заманауи технологиялар мен өз жерінде өндірісті дамытуға деген ұмтылысы тұр.
Егер бүгінгі жобалар тиісті қолдауға ие болып, одан әрі дами берсе, балық шаруашылығы Қордай ауданы экономикасының маңызды бағыттарының біріне айналып, жаңа жұмыс орындарын ашады, өндірісті кеңейтеді және нарықты жергілікті өндірістің сапалы өнімімен қамтамасыз етеді.
Шолпан САБАНОВА
