Ауыл шаруашылығы – ел экономикасының күретамыры, халықтың әл-ауқаты мен тұрмыс-тіршілігінің негізі. Қай заманда да жердің қадірін білген жұрттың еңсесі биік, ырысы мол болған. Өйткені жерге дән сеуіп, одан өнім алу – табандылықты, төзімділікті, терең білім мен маңдай терді талап ететін жауапты еңбек.
Әсіресе, бүгінгі таңда азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, отандық өнім көлемін арттыру, ауылдық жерлердің әлеуетін көтеру мәселелері алдыңғы орынға шыққанда, ауыл шаруашылығы саласында еңбек етіп жүрген шаруагерлердің жұмысы айрықша маңызға ие. Осы тұрғыдан алғанда, табиғи мүмкіндігі мол, ауыл шаруашылығын дамытуға қолайлы Қазақстанның аграрлық саласындағы әлеуеті зор. Ал сол әлеуетті тиімді пайдаланып, жердің құнарын арттырып, ел ырысын еселеуге үлес қосып жүрген еңбек адамдарының еңбегі қашанда құрметке лайық.
Қордай ауданы – ауыл шаруашылығы саласы жақсы дамыған, жер игеріп, мал өсіріп, егін егу арқылы несібесін тауып отырған еңбекқор жандар мекендейтін өңірлердің бірі. Ауданның ауылдық округтерінде егіншілік пен мал шаруашылығын қатар дамытып, өндіріс көлемін ұлғайтуға күш салып жүрген шаруа қожалықтары аз емес. Олардың әрқайсысы туған жердің топырағын түлетуге, ауыл экономикасының өркендеуіне және ел дастарқанының молаюына өзіндік үлесін қосып келеді. Бірі мал басын көбейтіп, ет пен сүт өндірісін жолға қойса, енді бірі егістік алқаптарын кеңейтіп, дәнді және көкөніс дақылдарын өсіруге басымдық беріп отыр.
Осындай маңдай терімен табысқа жетуді мақсат еткен шаруашылықтардың қатарында Масаншы ауылдық округінде орналасқан «Щенхо» шаруа қожалығы да бар. Аталған шаруашылықтың жұмысы жермен біте қайнасқан, егіншілік саласында мол тәжірибе жинақтаған еңбек адамдарының тынымсыз тірлігімен ерекшеленеді. Шаруа қожалығын жүргізіп отырған Керім Уджур 2008 жылдан бері көкөніс және дәнді дақылдар өсірумен айналысып келеді.
Бұл – бір қарағанда қарапайым ғана кәсіп болып көрінгенімен, оның артында қаншама жылдық тәжірибе, ізденіс, еңбек пен жауапкершілік жатқанын аңғару қиын емес. Себебі егіншілік маусымдық жұмыстармен ғана шектелмейді. Жерді алдын ала әзірлеуден бастап, тұқым таңдауға, оны уақытында себуге, егістіктің жай-күйін бақылауға, өсімдікті күтіп-баптауға және өнімді жинауға дейінгі әрбір кезең өзара тығыз байланысты. Бір сәттік салғырттықтың өзі алдағы өнімнің көлемі мен сапасына әсер етуі мүмкін. Сондықтан бұл салада тәжірибе мен ұқыптылықтың, еңбек тәртібі мен техникалық мүмкіндіктердің маңызы ерекше.
Керім Суалихаровичтің егіншілік саласындағы көпжылдық тәжірибесі шаруашылық жұмысының жүйелі жүргізілуіне негіз болып отыр. Жыл сайын жаңа маусымға дайындалу, ауа райының ерекшеліктерін ескеру, топырақтың жағдайына қарай шешім қабылдау – шаруагердің күнделікті жұмысының ажырамас бөлігі. Егіннің бітік шығуы тек жердің құнарлылығына ғана емес, оны қалай игеріп, қандай тәсілмен өңдегенге де байланысты. Ал қазіргі заманда ауыл шаруашылығын тиімді жүргізу үшін дәстүрлі тәжірибемен қатар, заманауи техниканы ұтымды пайдалану, уақытты дұрыс жоспарлау және әрбір жұмысты өз мерзімінде орындау қажет.
Осы талаптарды ескере отырып, «Щенхо» шаруа қожалығында да егіс науқанына ерекше мән беріліп, алдағы жұмыстың көлемі мен бағыттары алдын ала айқындалған. Қазір шаруашылықта күздік арпа мен бидай егу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Күзгі дала жұмыстары – диқан үшін жыл бойғы еңбектің маңызды кезеңдерінің бірі. Бұл уақытта жердің әр сәтін тиімді пайдаланып, ауа райының қолайлы күндерін құр жібермеу қажет. Өйткені тұқымның дер кезінде себілуі оның топыраққа дұрыс орнығуына, көктемгі өсуіне және алдағы өнімнің қалыптасуына ықпал етеді. Сол себепті егіс науқаны кезінде шаруашылықтағы әрбір техниканың тоқтаусыз жұмыс істеуі, жұмысшылардың міндеттерін үйлесімді атқаруы және белгіленген жоспардың жүйелі орындалуы маңызды.
«Қазір егіс алқабына күздік арпа, бидай дақылын отырғызудамыз. 400-500 гектар алқапқа отырғызу жоспарымызда бар. Ол үшін тұқым сепкіш, трактор, «К-700» секілді арнайы техникалар жұмылдырылған», – дейді Керім Уджур.
Шаруагердің айтуынша, биылғы егіс науқанында 400-500 гектар аумақты қамту жоспарланып отыр. Бұл – шаруашылық үшін ауқымды міндет әрі үлкен жауапкершілік. Осындай көлемдегі жерді игеру үшін техникалық мүмкіндіктерді тиімді пайдаланып, жұмыс барысын дұрыс ұйымдастыру қажет.
Егістік алқаптарында тұқым сепкіштер мен тракторлардың жұмылдырылуы да осы мақсаттан туындап отыр. Әсіресе, қуатты «К-700» тракторы секілді техникалардың көмегімен ауқымды жерлерді өңдеу жұмыстары атқарылады. Ал тұқым сепкіштер дәнді белгіленген мөлшерде және қажетті тереңдікке орналастыруға мүмкіндік береді. Техниканың қуаты мен жұмыстың үйлесімділігі уақытты үнемдеп қана қоймай, егіс науқанын белгіленген мерзімде аяқтауға жол ашады.
«Бүгінде ауыл шаруашылығында техниканың орны айрықша. Бұрын бірнеше күнге созылатын кейбір жұмыстарды қазіргі ауыл шаруашылығы машиналарының көмегімен анағұрлым қысқа мерзімде орындауға болады. Дегенмен техниканың болуы өз алдына, оны дұрыс пайдалану, күтіп ұстау және егіс жұмыстарының ерекшелігіне қарай тиімді жұмылдыру да маңызды. Шаруашылықтың берекесі тек техника санына емес, сол техниканың жұмысын үйлестіретін мамандардың тәжірибесі мен жауапкершілігіне де байланысты. Егіс науқаны кезінде әрбір сағаттың бағасы бар», — деп толықтырды шаруагер.
Күздік дақылдардың егілуі де ерекше маңызға ие. Күзде себілген арпа мен бидай қолайлы жағдай қалыптасқан кезде көктеп, қыста тынығу кезеңінен өтеді де, көктемде қайтадан өсіп-жетіле бастайды. Әрине, оның ойдағыдай шығуы тұқымның сапасына, себу мерзіміне, топырақтың ылғалдылығына, қыстың қалай өтуіне және көктемгі күтімге байланысты. Сондықтан күзгі егіс кезінде атқарылған жұмыстың сапасы келесі жылдың өніміне тікелей әсер етеді. Қазір жерге себілген әрбір дәннің көктемде көгеріп, жазда масақ байлап, күзде мол өнімге айналуы – үлкен еңбектің жемісі.
Егіншілік саласында табиғаттың тілін түсіну де аса маңызды. Жердің мінезі әр маусымда әртүрлі болуы мүмкін.
Шаруашылық жұмысының табысты болуы жерді тиімді пайдаланумен де тығыз байланысты. Егістік алқаптарын дұрыс жоспарлау, топырақтың құнарын сақтау, тұқым себу мөлшерін сақтау және агротехникалық талаптарды орындау өнімділікті арттырудың маңызды алғышарттары саналады. Жер – сарқылмайтын байлық емес. Оны күтіп-баптап, құнарын сақтап, әр маусымда дұрыс өңдегенде ғана мол өнім алуға мүмкіндік туады. Сондықтан егіншілікпен айналысатын әрбір шаруашылық үшін бүгінгі табыспен қатар, ертеңгі жердің жағдайын да ойлау қажет. Жерге деген жанашырлық пен жауапкершілік – ұзақ мерзімді табыстың негізі.
«Щенхо» шаруа қожалығының егіншілік бағытындағы жұмысы ауданның ауыл шаруашылығы әлеуетін арттыруға бағытталған еңбектің бір көрінісі деуге болады. Өйткені ауыл шаруашылығы саласында жұмыс істейтін әрбір шаруашылықтың жетістігі тек өз табысымен өлшенбейді. Оның қызметі жергілікті экономиканың қозғалысына, ауылдағы еңбек белсенділігіне, өнім өндіру көлеміне және елдің азық-түлік қорын толықтыруға да әсер етеді.
Ауыл шаруашылығының маңызын сөз еткенде, оның ауыл тұрғындары үшін қалыптастыратын мүмкіндіктерін де назардан тыс қалдыруға болмайды. Егіншілік маусымы кезінде жер өңдеу, тұқым себу, егістікті күтіп-баптау, өнім жинау және оны тасымалдау жұмыстары жанданады. Мұның барлығы ауылдағы еңбек үдерісіне серпін беріп, техникалық мамандардың, механизаторлардың және басқа да жұмысшылардың кәсіби машығын жетілдіруге ықпал етеді.
Қордай ауданындағы аграрлық саланың дамуы да осындай нақты істерден бастау алады. Ауданның табиғи ерекшеліктерін тиімді пайдаланып, жергілікті шаруашылықтардың өндірістік мүмкіндіктерін кеңейту – ауыл экономикасын нығайтудың маңызды бағыттарының бірі. Бір қарағанда, егістік алқабында трактор жүргізіп, тұқым себу күнделікті қайталанатын жұмыс болып көрінуі мүмкін. Алайда сол қарапайым әрекеттердің артында халықтың дастарқанына жететін нанның, мал азығының және ауыл шаруашылығы өндірісінің тұтас тізбегінің бастауы жатыр.
Әділет ҚҰТТЫБАЙ
