Қазіргі жаһандану заманында жастарымыздың руханиятқа ұмтылып, діни сауатын ашуға деген құлшынысы түсінікті әрі құптарлық құбылыс. Адам баласының ішкі жан дүниесіндегі сұрақтарға жауап іздеуі – табиғи қажеттілік. Алайда, осы рухани аштықты қанағаттандыру жолында «Білімді қайдан және кімнен алып жүрміз?» деген сауалдың маңызы зор. Соңғы жылдардағы дінтанушылық зерттеулер мен қоғамдық тәжірибе шетелде, әсіресе күмәнді орталықтарда діни білім алудың ұлттық қауіпсіздік пен қоғам тұтастығына айтарлықтай қауіп төндіретінін көрсетіп отыр.
Төменде шетелде бақылаусыз діни білім алудың негізгі қауіптеріне дінтанушылық тұрғыдан жасалған сараптаманы назарларыңызға ұсынамыз.
- Дүниетанымдық және мәдени алшақтық
Әр мемлекеттің діни мектебі оның тарихи, мәдени, географиялық және саяси ерекшеліктеріне қарай қалыптасады. Шетелдік оқу орындары ислам дінін өздерінің ұлттық ділі мен мәдени призмасы арқылы оқытады.
Дәстүрлі құндылықтар қақтығысы: Қазақ даласында ғасырлар бойы қалыптасқан Матуриди ақидасы мен Ханафи мәзһабы халқымыздың салт-дәстүрімен, дүниетанымымен біте қайнасып кеткен. Ал өзге елдің қатаң, радикалды немесе жалаң догматикалық бағытын бойына сіңірген жас маман елге оралғанда, ата-баба дәстүріне (мысалы, келін сәлемі, марқұмдарға құран бағыштау, бейіт басына бару) «ширк» немесе «бидғат» деп қарап, ұлттық болмысты жоққа шығара бастайды.
Зайырлылық принциптерін мойындамау: Кейбір шетелдік діни орталықтарда мемлекет пен діннің арақатынасы мүлдем басқаша түсіндіріледі. Бұл жастардың Қазақстанның зайырлылық (светский) құрылымына қарсы шығып, заңдар мен мемлекеттік жүйеге бағынбауына алып келуі мүмкін.
- Радикализация және саясиланған дін
Шетелдегі бейресми діни орталықтар мен худжралар (жасырын оқыту үйірмелері) көбінесе түрлі геосаяси күштердің немесе деструктивті ағымдардың бақылауында болады.
Идеологиялық құралға айналу: Жат ағымдар жастардың дінге деген таза махаббатын пайдаланып, олардың санасына экстремистік идеяларды егеді. Дінтанушылық талдаулар көрсеткендей, Таяу Шығыс пен Оңтүстік Азияның кейбір аймақтарында білім алған жастардың бір бөлігі санасы уланып, халықаралық террорлық ұйымдардың қатарына қосылып кеткен кездері аз емес.
Сын тұрғысынан ойлаудың жойылуы: Деструктивті орталықтар шәкірттерге дінді зерттеп-зерделеуді емес, ұстаздың айтқанына соқыр сеніммен, фанатизммен еріп, басқа пікірдің бәрін жау көруді (такфиризм) үйретеді. Бұл психологиялық тәуелділікке алып келеді.
- Қоғамнан және отбасынан оқшаулану
Шетелден «басқаша» болып келген жастардың бойындағы ең бірінші байқалатын симптом – агрессия және қоғамнан бөлектену.
Әлеуметтік конфликт: Олар өздерінің отбасы мүшелерін, ата-анасын «адасушылар» қатарына қосып, дастарханнан бөлінеді, туыстық қатынастарды үзеді.
Жамағаттық бөлінушілік: Елге келгеннен кейін олар мешіттердегі қалыпты жамағатқа іріткі салып, өздерінің жеке «топтарын» құруға ұмтылады. Бұл діни алауыздыққа және қоғамның іштен ыдырауына тікелей себепкер болады.
Балама жол: Отандық білім – рухани қауіпсіздік кепілі
«Уланбаған суды өз құдығыңнан іш» дегендей, бүгінгі таңда Қазақстанда толыққанды, жүйелі әрі қауіпсіз діни білім алуға барлық жағдай жасалған. Шетелге кетпей-ақ, өз елімізде сапалы білім алудың артықшылықтары мынадай:
Сенімді база: Алматыдағы «Нұр-Мүбәрак» Египет ислам мәдениеті университеті – Орталық Азиядағы бірегей әрі жоғары білікті теологтар мен исламтанушыларды дайындайтын оқу орны.
Медресе-колледждер: Еліміздің әр өңірінде Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының (ҚМДБ) бақылауындағы 9 медресе-колледж жұмыс істейді. Мұнда діни біліммен қатар зайырлы пәндер де оқытылады.
Ұлттық болмыспен үндестік: Отандық оқу орындарында дін біздің тарихымызбен, ұлттық құндылықтарымызбен және Абай, Шәкәрім, Мәшһүр Жүсіп сынды ойшылдарымыздың мұрасымен ұштастырыла оқытылады.
Қорытынды ой
Діни білім – ол жай ғана ақпарат емес, ол – адамның дүниетанымын, өмірлік ұстанымын қалыптастыратын қуатты күш. Сондықтан, жасөспірімдер мен олардың ата-аналары шетелге оқуға аттанбас бұрын сол оқу орнының бағытын, ҚМДБ және ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігі тарапынан рұқсат етілген-етілмегенін қатаң тексеруі тиіс.
Біздің басты мақсатымыз – жастарымызды діннен алыстату емес, оларды теріс пиғылды күштердің рухани құлына айналудан сақтап қалу. Нағыз мұсылмандық өз Отанын сүюден, өз халқының дәстүрін құрметтеп, қоғамның дамуына үлес қосудан басталатынын ұмытпайық.
Мухтор Саидов, Жамбыл облысы әкімдігі, «Дін проблемаларын зерттеу орталығының» Қордай ауданы бойынша арнайы бөлімінің инспекторы
