Ұлан-ғайыр даласы мен асқар таулары, ну орманы мен мөлдір бұлағы, сан алуан өсімдіктері мен жануарлар дүниесі – халқымыздың баға жетпес қазынасы. Табиғат – тіршіліктің бастауы, өмірдің негізі, келер ұрпаққа аманат етілген ортақ мұрамыз.
Сондықтан оның байлығын көздің қарашығындай сақтап, табиғи тепе-теңдікті қорғау, қоршаған ортаның тазалығы мен көркін келешек ұрпаққа жеткізу – баршамызға жүктелген маңызды міндет. Ал осы жауапты істің басында жүріп, табиғаттың тыныштығы мен тұтастығын күзетіп, орман мен жануарлар дүниесін қорғауға бар күш-жігерін арнап жүрген жандардың еңбегі әрдайым құрметке лайық. Елімізде жыл сайын қазан айының үшінші жексенбісінде орман шаруашылығы қызметкерлерінің кәсіби мерекесі аталып өтеді. Бұл – табиғат жанашырларының тынымсыз еңбегіне тағзым етіп, қоршаған ортаны қорғау жолында атқарылып жатқан жұмыстарды бағалайтын ерекше күн. Орманшы мамандығы сырт көзге қарапайым көрінгенімен, оның жауапкершілігі зор, міндеті ауқымды. Өйткені орманды сақтау, ағаштардың жайқалып өсуіне жағдай жасау, өрттің алдын алу, заңсыз ағаш кесу мен табиғатқа зиян келтіретін әрекеттерді болдырмау, аң-құстардың мекенін қорғау – күнделікті бақылау мен үздіксіз еңбекті қажет ететін жұмыс. Табиғаттың әрбір өзгерісіне сергек қарап, оның байлығын келер күнге жеткізу жолында қызмет ету үлкен төзімділік пен кәсіби біліктілікті талап етеді. Осындай маңызды міндетті абыроймен атқарып келе жатқан мекемелердің қатарында Қордай ауданы бойынша орман алқаптары мен жануарлар дүниесін қорғаумен айналысатын «Қарақоңыз» және «Қордай» ормандарды және жануарлар дүниесін қорғау мемлекеттік мекемелері бар. Аталған қос мекеме аудан аумағындағы табиғи байлықтарды сақтау, орман қорының тұтастығын қамтамасыз ету, сирек кездесетін өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғау бағытында маңызды қызмет атқарып келеді. Әрқайсысының өзіне тән тарихы, табиғи ерекшелігі мен жауапкершілік жүктейтін міндеттері бар. Олардың қызметі тек орман алқаптарын бақылаумен шектелмейді. Бұл – табиғатқа деген жанашырлықты қалыптастыруға, экологиялық мәдениетті арттыруға және табиғи ресурстарды ұқыпты пайдалануға бағытталған кешенді жұмыс.
Соның ішінде тарихы терең, табиғатты қорғау ісінде өзіндік орны қалыптасқан «Қарақоңыз ормандары және жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі мекемесінің» қызметі ерекше назар аударуға тұрарлық. 1946 жылы құрылған мекеме ондаған жыл бойы табиғи байлықтарды сақтау, қоршаған ортаның тұрақтылығын қамтамасыз ету және жергілікті флора мен фаунаны қорғау бағытында жұмыс жүргізіп келеді. Бұл – бір ғана мекеменің тарихы емес, табиғатты аялауды өмірлік ұстанымына айналдырған бірнеше буын маманның еңбегімен сабақтасқан шежіре. Кезінде осы мекемеде қызмет еткен орманшылардың табандылығы мен жауапкершілігі бүгінгі табиғи байлықтардың сақталуына негіз болды десек, артық айтқандық емес.
Мәліметке сай, 1971 жылы облыстық атқару комитетінің шешімімен мекеме қорық мәртебесіне ие болған. Бұл шешім өңірдің табиғи ерекшеліктерін сақтауға, өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғауға және экологиялық маңызы бар аумақтарды ерекше назарда ұстауға жол ашты. Содан бері табиғатты қорғау бағытындағы жұмыстар жүйелі түрде жалғасып, мекеме өзіне жүктелген міндеттерді орындауға күш салып келеді. Табиғат байлығын сақтау – бір күннің немесе бір жылдың нәтижесімен өлшенбейтін ұзақ мерзімді жұмыс. Оның жемісі жылдар бойы жүргізілген бақылаудан, табиғи ортаны қорғау шараларынан және әрбір маманның өз ісіне деген адалдығынан көрінеді. Бүгінде мекемені жас та болса тәжірибелі орманшы Шыңғыс Мәжит басқарады. Оның жетекшілігімен ұжым табиғи аумақтарды қорғау, экологиялық тұрақтылықты сақтау және қоршаған ортаның байлығын келешек ұрпаққа жеткізу жолындағы жұмысын жалғастырып келеді. Орман шаруашылығы саласында басшы болу тек ұйымдастырушылық қабілетті ғана емес, табиғаттың қыр-сырын терең түсінуді, мамандардың еңбегін үйлестіруді және әрбір шешімнің қоршаған ортаға әсерін ескеруді қажет етеді. Өйткені орман шаруашылығының жұмысы кең аумақты қамтиды, ал табиғи жағдайлар үнемі өзгеріп отырады. Мұндайда тәжірибе мен жауапкершілік, кәсіби білім мен табиғатқа деген сүйіспеншілік өзара ұштасуы керек. Мекеменің құрамындағы «Қарақоңыз» мемлекеттік табиғи ботаникалық қаумалының орны айрықша. Жалпы аумағы 3070 гектарды құрайтын бұл табиғи алқап өңірдің биологиялық алуан түрлілігін сақтауда маңызды рөл атқарады. Мұнда сирек кездесетін өсімдіктер мен жануарлар түрлерінің табиғи мекенін қорғауға және олардың өсіп-өнуіне қолайлы жағдайды сақтауға ерекше мән беріледі. Табиғи ботаникалық қаумалдың маңызы оның аумағының көлемімен ғана өлшенбейді. Оның басты құндылығы – табиғи экожүйелердің сақталуына, өсімдіктер дүниесінің байлығын зерттеуге және тіршілік иелерінің өзара байланысын бұзбай, табиғи қалпында қорғауға мүмкіндік беруінде.
Қордай ауданындағы табиғи байлықтарды қорғау бағытында қызмет етіп келе жатқан екінші мекеме – Нұлан Тажиев жетекшілік ететін «Қордай» ормандарды және жануарлар дүниесін қорғау мемлекеттік мекемесі. Аталған мекеме аудан аумағындағы орман қорының сақталуына, жануарлар дүниесін қорғауға және табиғи ресурстарды ұқыпты пайдалануға жауапты құрылымдардың бірі саналады. Оның қызметінің ауқымдылығы орман қоры алып жатқан кең аумақтан-ақ аңғарылады. Мекеменің қарамағындағы орман қорының жалпы алаңы 184 286 гектарды құрайды. Осындай кең аумақты сақтау, табиғи ортаның жағдайын бақылау және экологиялық талаптардың орындалуына назар аудару – үлкен ұйымдастырушылықты әрі кәсіби жауапкершілікті қажет ететін міндет. «Қордай» мемлекеттік мекемесінің орман қоры «Хантау» және «Аңырақай» орманшылықтарына бөлінеді. Екі орманшылықтың да аумағы кең, табиғи ерекшеліктері өзінше айрықша. Олардың әрқайсысы орман шаруашылығы саласындағы жұмыстарды ұйымдастыруда, табиғи ресурстарды қорғауда және қоршаған ортаның тұрақтылығын қамтамасыз етуде маңызды орын алады. Кең байтақ аумақтың әр бөлігін назарда ұстау оңай емес. Ол мамандардан табиғи жағдайларды жақсы білуді, аумақты жүйелі бақылауды және туындауы мүмкін қауіп-қатерлерге дер кезінде назар аударуды талап етеді. Соның ішінде «Хантау» орманшылығы 75 150 гектар аумақты алып жатыр. Бұл – табиғи байлығы мен ландшафтық ерекшеліктері бар, қорғау жұмыстары тұрақты жүргізілуі тиіс кең алқап. Ал «Аңырақай» орманшылығының аумағы 109 136 гектарды құрайды. Кең байтақ алқап өзінің табиғи ерекшелігімен, өзіндік көркемдігімен және байлығымен танылып, Қордай өңірінің табиғи келбетін айқындайтын маңызды аумақтардың бірі болып саналады. Мұндай кеңістіктерді қорғау – табиғи ортаның тұтастығын сақтаудың, жергілікті флора мен фаунаның тіршілік ету жағдайын қамтамасыз етудің және келешек ұрпаққа табиғи мұраны жеткізудің маңызды жолы. Табиғи ортада туындайтын қауіптерді дер кезінде байқау, өрттің алдын алу шараларын сақтау, жануарлар дүниесін қорғау және табиғатқа жауапкершілікпен қарау мәдениетін қалыптастыру – орман шаруашылығы мамандарының күнделікті міндеттерінің қатарында. Әсіресе орман өртінің алдын алу мәселесі әрдайым маңызды. Қуаңшылық кезеңдерде табиғи аумақтардың өртке осал болуы артып, бір ғана абайсыз әрекеттің өзі үлкен қауіп тудыруы ықтимал. Сонымен бірге табиғат аясында демалатын әрбір азаматтың тазалық сақтауы, отты қауіпсіз пайдалануы және белгіленген талаптарды орындауы орманды қорғауға қосқан нақты үлесі болмақ.
Табиғатты қорғаудың тағы бір маңызды бағыты – жануарлар дүниесін сақтау. Жануарлардың табиғи мекенін бұзбау, олардың тіршілік ету ортасына зиян келтірмеу және заңсыз аулауға жол бермеу биологиялық алуан түрліліктің сақталуына ықпал етеді. Табиғи ортадағы жануарлар мен өсімдіктер бір-бірімен тығыз байланысты болғандықтан, бір түрді қорғау көбіне тұтас мекенді қорғаумен ұштасады. Осы себепті орман шаруашылығы мекемелерінің жұмысы тек орман қорын сақтаумен шектелмей, сол аумақтағы тіршілік дүниесін қорғауды да қамтиды. Табиғи байлықты қорғау дегеніміз – адам мен қоршаған ортаның үйлесімді қарым-қатынасын қамтамасыз ету. Бүгінде экологиялық мәселелердің өзектілігі артып отырған кезеңде табиғатты қорғау мекемелерінің жауапкершілігі де күшейе түсуде. Климаттың өзгеруі, су ресурстарына түсетін салмақ, жердің тозуы, табиғи аумақтардың ластануы секілді мәселелер қоршаған ортаға жан-жақты қарауды қажет етеді.
Қоршаған ортаны таза ұстау, ағаштар мен өсімдіктерге зиян келтірмеу, жануарларға қамқорлық таныту, табиғи ресурстарды үнемдеу және экологиялық талаптарды сақтау – күнделікті өмірде жүзеге асыруға болатын қарапайым, бірақ маңызы зор әрекеттер. Табиғатқа деген құрмет отбасынан, мектептен және қоғамдық ортадан басталады. Өскелең ұрпаққа туған жердің табиғатын танытып, оның қадірін түсіндіру арқылы біз қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарайтын азаматтардың қалыптасуына ықпал етеміз. Қордай ауданындағы «Қарақоңыз» және «Қордай» ормандарды және жануарлар дүниесін қорғау мемлекеттік мекемелерінің қызметі де осы ортақ мақсатпен сабақтас. Бірі тарихи тамыры терең, табиғи ботаникалық қаумал арқылы өңірдің сирек кездесетін өсімдіктері мен жануарларын қорғауға үлес қосса, екіншісі кең аумақты қамтитын орман қорын сақтау бағытында жұмыс жүргізеді. Екі мекеменің де қызметі туған жердің табиғи байлығын қорғау, экологиялық тұрақтылықты нығайту және қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарау мәдениетін қалыптастыру сияқты маңызды міндеттерді біріктіреді. Әрине, мұндай жұмыстың артында көзге көріне бермейтін үлкен еңбек жатыр. Табиғаттың тыныштығын күзету, ауа райының құбылмалы жағдайына қарамастан қызмет атқару, кең аумақты бақылауда ұстау және қоршаған ортаны қорғау талаптарын орындау – күн сайын табандылықты қажет ететін міндеттер. Орманшылардың еңбегі көбіне табиғат аясында, елді мекендерден шалғай аумақтарда өтеді. Соған қарамастан олар өздерінің кәсіби борышын орындап, табиғи байлықтарды сақтауға үлес қосып келеді.
Ендеше, табиғат байлығын көздің қарашығындай сақтап жүрген барлық орман шаруашылығы қызметкерлерін кәсіби мерекесімен құттықтай отырып, олардың жауапты қызметіне табыс, отбасыларына амандық, еңбектеріне береке тілейміз.
Шолпан САБАНОВА
