Құрылтай сайлауына екі аптадан аз уақыт қалды. Осыған қарамастан, сайлауалды науқан белсенді жүріп жатыр. 12 тамызда партиялар өңірлерде тұрғындармен және еңбек ұжымдарымен кездесіп, инфрақұрылым, жұмыспен қамту, өндіріс және әлеуметтік сала мәселелерін талқылады. Ал кешке Jibek Joly телеарнасында «Заң мен тәртіп – әділетті Қазақстанның негізі» тақырыбында командалық теледебат өтті. Жекелеген өңірлердегі партиялардың жұмысына жастар, аграршылар, спортшылар мен халықаралық байқаушылар да қатысты.
«Әділет» партиясының республикалық сайлауалды штабының өкілдері төрағасы Айбек Дәдебайдың бастауымен Жетісу облысына барды. Бұл – штабтың ел өңірлеріне жасаған сапарларының 14-і. Күн барысында кандидаттар «Жетісу» волейбол клубының спортшыларымен, қоғам өкілдерімен, аграршылармен және еңбек ұжымдарымен кездесті. Облыс тұрғындарымен кездесуде суару каналдарын жаңғырту, ауыл инфрақұрылымын дамыту және отандық өндірісті қолдау мәселелері сөз болды. Халықаралық жастар күніне орай жастармен де жеке кездесу өткізді. Онда экологиялық күн тәртібі мен «Таза Қазақстан» жалпыұлттық акциясы талқыланды.
Жалпыұлттық социал-демократиялық партия Абай облысында, Семей қаласында тұрғындармен «Ауданның интерактивті картасы» форматында кездесу өткізді. Қатысушылар қаланың бірнеше шағынауданындағы абаттандыру, су бұру, жарықтандыру және көлік қатынасына қатысты мәселелерді көтерді. Барлық өтініш партияның сайлауалды штабы жүргізетін сайлаушылар аманатының тізіліміне енгізілді. Ақтөбеде партияның облыстық филиалы жастар қанатымен бірлесіп, би флешмобын және сайлауалды бағдарлама туралы ақпараттық материалдар таратылған шара ұйымдастырды.
«Байтақ» партиясы Теміртаудағы үгіт-насихат жұмыстарын жалғастырды. Қалада арнайы белгіленген орындарға партияның сайлауалды бағдарламасы туралы ақпараттық материалдар орналастырылды. Шығыс Қазақстан облысында кандидат Алмаз Джакишев тұрғындармен бірқатар кездесу өткізіп, ауызсудың сапасы, абаттандыру және экология мәселелерін талқылады. Батыс Қазақстан облысында партия өкілдері ЕҚЫҰ-ның Демократиялық институттар және адам құқықтары жөніндегі бюросының халықаралық байқаушыларымен кездесті. Байқаушылар өңірдегі сайлауалды науқанның барысымен танысты.
Осы күні Қазақстанның халық партиясының өкілдері Атырауда автобус базасы орталығының қызметкерлерімен кездесіп, еңбек құқықтары мен қаланы абаттандыру мәселелерін талқылады. Ал Түркістанда локомотив депосының ұжымымен кездесуде жұмыспен қамту, өндірісті дамыту және әлеуметтік жағдайлар сөз болды.
«Ауыл» партиясының кандидаттары бірнеше өңірде еңбек ұжымдарымен кездесу өткізді. Маңғыстау облысында «ҚазНИПИмұнайгаз» ЖШС ұжымымен кездесуде өндірістік әлеует пен жұмысшылардың құқықтарын қорғау мәселелері талқыланды. Жетісу облысында «Дәмді» жеке кәсіпорнының ұжымымен кездесуде кәсіпкерлікті қолдау және еңбек жағдайлары сөз болды. Алматыда партия штабының өкілдері аграрлық сала ғалымдарымен және өндірістік кәсіпорынның еңбек ұжымымен кездесті.
«Ақ жол» демократиялық партиясының төрағасы Дания Еспаева Павлодар облысындағы «Рубиком» ЖШС еңбек ұжымымен кездесті. Кәсіпорында шамамен 600 адам жұмыс істейді. Өңірге сапар барысында штаб өкілдері «Жана Роса» кәсіпорнына да барды. Партия Жамбыл, Шығыс Қазақстан, Қызылорда, Ақтөбе облыстарында және Шымкентте кездесулерін жалғастыратынын, сондай-ақ Маңғыстау облысының Мұнайлы және Бейнеу аудандарында ақпараттық-үгіт жұмыстары жүргізіліп жатқанын хабарлады.
«Respublica» партиясы Атырауда бірқатар кәсіпорынның еңбек ұжымдарымен кездесу өткізді. Атап айтқанда, «Дәулет Нан», «ArtEco», «Newtech Systems Group», «Eurasia Support Services» ЖШС және «Ұлттық сараптама және сертификаттау орталығы» АҚ-ның Атырау филиалы қызметкерлерімен кездесті. Кездесулер барысында білім беру, тұрғын үйді жалға алу құны, білім гранттарына қолжетімділік, міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесінің жұмысы, Атырау-Орал жолының жағдайы, электрмен қамту және зейнет жасы мәселелері көтерілді. Партия өкілдері сондай-ақ фракцияның Парламенттегі үш жылдық жұмысының нәтижелері туралы айтты.
Бұдан бөлек, штаб аумағы 5,6 гектар болатын «Айдана Агро» шаруашылығына барды. Биыл шаруашылық алғашқы көкөніс өнімін жинаған. Кәсіпорын 80 адамды жұмыспен қамтып отыр.
Теледебат: «Заң мен тәртіп»
Кешке Jibek Joly телеарнасында жеті партиядан 14 спикер қатысқан командалық теледебат өтті. Әр партиядан екі өкілден қатысты. Дебат төрт кезеңнен тұрды. Бірінші раундта партиялар өз ұстанымдарын таныстырып, бәсекелестерінің бағдарламаларына баға берді. Екінші кезеңде олар Jibek Joly, Silk Way және Kazinform журналистерінің, сондай-ақ WhatsApp арқылы сұрақ жолдаған көрермендердің сауалдарына жауап берді. Үшінші раундта қарсыластар арасында тікелей пікірталас өтті. Ал қорытынды «Уәде» раунды партиялардың сайлаушылар алдындағы міндеттемелеріне арналды.
Дебатқа партиялар атынан мына өкілдер қатысты: «Ақ жолдан» – Бек-Мұхамед Жаукебаев пен Ермек Әбілдин, ЖСДП-дан – Лариса Ли мен Нұрайнаш Камалова, «Әділеттен» – Айжан Аймағанова мен Мәди Мырзағараев, Қазақстанның халық партиясынан – Жандос Бидайбеков пен Ирина Смирнова, «Ауылдан» – Жазира Сұлтанқұлова мен Ерболат Саурықов, «Байтақтан» – Амалбек Өміртай мен Алмат Тұртаев, Respublica-дан – Олжас Құспеков пен Динара Шүкіжанова.
«Ақ жол» және Respublica партияларының өкілдері арасында жеке пікірталас өрбіді. Олжас Құспеков талқыланып жатқан шараларды сынға алып, олардың шағын бизнеске түсетін жүктемені арттыруы мүмкін екенін айтты. Динара Шүкіжанова ЖСДП өкілінің ірі жер иеленушілерге қатысты сұрағына жауап бере отырып, жеке меншікті қорғау және рейдерлік мәселесіне тоқталды. Оның айтуынша, бұл қағида ірі агроқұрылымдарға да, қарапайым азаматтарға да бірдей қолданылуы керек. Сондай-ақ Құспеков партияның Мәжілістегі фракциясы бастамашылық еткен букмекерлік кеңселердің жарнамасына қойылған шектеуді еске салды.
«Әділет» партиясының өкілдері заңның үстемдігі мәселесіне басымдық берді. Мәди Мырзағараев бірінші раундта сот пен құқық қорғау жүйесінің тәуелсіздігі, мемлекеттік органдардың ашықтығы және азаматтардың қауіпсіздігі жөніндегі партия ұстанымын таныстырды.
Қазақстанның халық партиясы өкілі Ирина Смирнова жауапкершілік пен конституциялық құқықтарды қорғаудың арақатынасы туралы сұрақ қойған кезде, Айжан Аймағанова сот тәуелсіздігін, адам құқықтарын қорғауды және құқық қорғау органдарына қоғамдық бақылау орнатуды қолдайтынын айтты. Жолдағы камералар мәселесін ол құқықтық мәдениетті қалыптастыру және жауапкершілікке қатысты тәсілдермен байланыстырды.
«Ауыл» партиясынан дебатқа Жазира Сұлтанқұлова мен Ерболат Саурықов қатысып, талқыланған мәселелер бойынша партияның ұстанымын таныстырды.
«Байтақ» партиясының кандидаты Амалбек Өміртай кезегі бойынша алтыншы болып сөз сөйлеп, «Заң мен тәртіп» қағидасы ірі бизнеске де бірдей қолданылуы керектігін айтты. Оның сөзінше, өндіріс көлемі неғұрлым ауқымды болса, оның жауапкершілігі де соғұрлым жоғары болуы тиіс.
Ол сондай-ақ жолдардың сапасы мәселесін көтеріп, ресми статистикаға сәйкес, жыл сайын жол-көлік оқиғаларынан шамамен 2,5 мың адам қаза табатынын, олардың басым бөлігі сапасыз жол учаскелерінде болатынын атап өтті. Амалбек Өміртай жергілікті атқарушы органдар, полиция және жолдарға қызмет көрсететін компаниялар арасында жауапкершілікті бөлуді ұсынды.
Қазақстанның халық партиясының өкілі Ирина Смирнова «Байтақ» партиясы өкілінің сұрағына жауап бере отырып, азаматтардың көзқарасы мен ұстанымына қарамастан, Қазақстан халқының бірлігі мәселесін көтерді. ҚХП-ның екінші өкілі Жандос Бидайбеков тәртіпті қамтамасыз ету мәселесін учаскелік полиция инспекторларының еңбек жағдайларымен байланыстырды.
ЖСДП кандидаттары Нұрайнаш Камалова мен Лариса Ли пікірталас барысында қарсыластарының бірінің сұрағына жауап беріп, дебат тақырыбы бойынша партияның ұстанымын таныстырды. Қорытынды сөзінде өздерінің пікірталастағы сөздеріне тоқталып, негізгі ұстанымдарын түйіндеді.
Jibek Joly телеарнасының тапсырысы бойынша Қазақстанның қоғамдық даму институты өткізген көрермендердің онлайн дауыс беру қорытындысында ең көп дауыс «Әділет» партиясына берілді – 60,6%. Екінші орында «Ауыл» – 15,1%, үшінші орында Respublica – 10,2% болды. Одан кейін ЖСДП – 3,9%, «Ақ жол» – 3,5%, Қазақстанның халық партиясы – 3,3% және «Байтақ» – 2,7% орналасты. Дауыс бергендердің тағы 0,7%-ы «Ешқайсысы ұнамады» деген нұсқаны таңдаған.
Ұйымдастырушылар онлайн сауалнама нәтижелері партиялардың электоралдық қолдау деңгейін көрсетпейтінін, тек көрермендердің дебат барысындағы нақты сөз сөйлеулерге берген бағасын білдіретінін ерекше атап өтті.
Осылайша, сайлауалды күн тұрғындардың өтініш-тілектерін жинау, кәсіпорындардағы кездесулерден бастап, телевизиялық дебаттар мен халықаралық байқаушылармен байланысқа дейінгі бірнеше түрлі форматты қамтыды. Бұл ретте өңірлік күн тәртібі де нақты мәселелерге арналды. Партиялар инфрақұрылым, еңбек жағдайы, өндіріс, білім беру, экология және әлеуметтік мәселелерді талқылады. Ал кешкі теледебатта құқық пен кәсіпкерлік мәселелері бойынша тікелей пікірталасқа жол ашылды.
