Шахмат – терең ойлауды, сабырлылықты, зеректікті және алдағы қадамды дәл болжай білуді талап ететін ерекше зияткерлік ойын. Ол адамды тек жеңіске жетуге ғана емес, әрбір шешіміне жауапкершілікпен қарауға, қарсыласының әрекетін саралауға, қиындықты ақылмен еңсеруге үйретеді.
Сондықтан шахматты дамыту, жас ұрпақтың осы ойынға деген қызығушылығын арттыру және олардың қабілетін шыңдау – білім беру саласындағы маңызды бағыттардың бірі. Бұл жолда өз еңбегімен үлгі болып, шәкірттердің интеллектуалдық дамуына үлес қосып жүрген мамандардың орны ерекше. Солардың қатарында Қордай аудандық балалар және жасөспірімдер шығармашылық орталығының қосымша білім беру педагогі Мерген Қуанышбекұлы да бар. Мерген Қуанышбекұлы 2015 жылдан бері Қордай аудандық балалар және жасөспірімдер шығармашылық орталығында қосымша білім беру педагогі қызметін атқарып келеді. Осы жылдар ішінде ол шахмат үйірмесінің жұмысын жүйелі ұйымдастырып, балалар мен жасөспірімдердің зияткерлік қабілетін дамытуға, олардың логикалық ойлау жүйесін қалыптастыруға және шахмат өнеріне деген қызығушылығын арттыруға күш салып келеді. Педагогикалық қызметті өз ісіне деген сүйіспеншілікпен ұштастыра білген маман үшін әрбір шәкірттің жетістігі, әрбір баланың алға ұмтылысы мен ойын барысында қалыптасатын жеке қасиеттері үлкен маңызға ие. Жалпы алғанда, шахмат мамандығы бойынша кәсіби даярлығы бар кейіпкеріміз өз қызметінде білім мен тәжірибені қатар ұштастыруға басымдық береді. Ол шахматты балаларға үйрету барысында ойынның негізгі ережелері мен әдіс-тәсілдерін меңгертумен ғана шектелмей, олардың ойлау қабілетін жетілдіруге, зейінін тұрақтандыруға, есте сақтау дағдысын дамытуға және өз бетінше шешім қабылдай білуіне мән береді. Себебі шахмат тақтасының басында жасалған әрбір жүріс баланы ойлануға, салыстыруға, талдауға және өз әрекетінің нәтижесін алдын ала бағамдауға үйретеді. Осындай дағдылар баланың тек шахматтағы шеберлігін арттырып қана қоймай, күнделікті өмірде де саналы шешім қабылдауына ықпал етеді.
Қосымша білім беру педагогінің жұмысы – үлкен жауапкершілікті, ізденісті және төзімділікті талап ететін сала. Әр баланың мінезі, қабылдау қабілеті мен қызығушылығы әртүрлі болғандықтан, педагог олардың мүмкіндіктерін ескеріп, қабілетін ашуға жағдай жасауы қажет. Мерген Қуанышбекұлы да шәкірттермен жұмыс барысында осы қағидаларды басшылыққа алып, шахматқа жаңадан қадам басқан балалардың ойынға бейімделуіне, ал тәжірибесі қалыптасқан жас ойыншылардың шеберлігін одан әрі жетілдіруіне бағыт-бағдар беріп келеді. Оның еңбегінің негізгі мақсаты – шахматты балаларға қолжетімді әрі қызықты етіп үйрету, олардың бойында ізденімпаздық пен жеңіске деген жігерді қалыптастыру.
Шахмат – жеңіс пен жеңілістің қатар жүретін алаңы. Мұнда бір ғана сәттік қателік ойынның нәтижесін өзгертуі мүмкін. Сондықтан шахматпен айналысатын бала жеңілістен сабақ алуды, сәтсіздікке мойымауды, әрбір ойыннан тәжірибе жинақтауды үйренеді. Бұл қасиеттердің қалыптасуында ұстаздың орны айрықша. Педагог шәкірттеріне дұрыс бағыт көрсетіп қана қоймай, олардың бойындағы сенімділікті арттырып, алға қойған мақсатына табандылықпен жетуге ынталандырады. Осындай жүйелі жұмыс пен үздіксіз ізденіс шахмат мәдениетін қалыптастыруға және жас буынның зияткерлік әлеуетін дамытуға негіз болады. Мерген Қуанышбекұлының кәсіби жолындағы маңызды белестердің бірі – 2026 жылы шахматтан ұлттық арбитр дәрежесіне өтуі. Бұл жетістік оның шахмат саласындағы білімі мен кәсіби тәжірибесін жетілдіруге деген ұмтылысын көрсететін маңызды қадам болды. Ұлттық арбитр болу – шахмат ережелерін терең меңгеруді, ойын барысындағы жағдайларды дұрыс бағалауды, әділ шешім қабылдауды және жарыс талаптарын жетік білуді қажет ететін жауапты міндет. Өйткені шахмат жарыстарында төрешінің кәсібилігі мен әділдігі ойыншылардың өзара сеніміне, жарыстың сапалы ұйымдастырылуына және белгіленген ережелердің сақталуына тікелей әсер етеді.
Бүгінде шахматтың қоғамдағы маңызы артып, балалар мен жасөспірімдер арасында бұл спорт түріне қызығушылық күшейіп келеді. Шахмат үйірмелері жас ұрпақтың бос уақытын тиімді ұйымдастыруға, олардың шығармашылық және интеллектуалдық қабілеттерін дамытуға ықпал етеді. Ал осы бағытта еңбек етіп жүрген ұстаздар мен төрешілер шахматтың кеңінен насихатталуына, жарыс мәдениетінің қалыптасуына және жас ойыншылардың өз мүмкіндіктерін көрсетуіне жағдай жасайды. Сондықтан Мерген Қуанышбекұлының педагогикалық қызметі мен ұлттық арбитр дәрежесіне өтуін бір-бірімен сабақтасып жатқан кәсіби даму жолы деп бағалауға болады.
«Ұстаздық жолда табысқа жету үшін тек білімді болу жеткіліксіз. Оған қоса, шәкіртке деген жанашырлық, өз ісіне адалдық, үнемі іздену және кәсіби біліктілікті арттыруға деген ұмтылыс қажет», — дейді жас педагог.
Шахмат тақтасында әрбір дұрыс жүріс үлкен нәтижеге бастайтыны сияқты, ұстаздың әрбір тағылымды сабағы да шәкірттің болашағына әсер етеді. Ал кәсіби дамуға ұмтылған, білімін үнемі жетілдіріп отыратын маманның еңбегі жаңа мүмкіндіктерге жол ашады. Жас педагог маманның алдағы уақытта да шахмат саласында толағай табыстарға жетіп, жас шахматшылардың жетілуіне және ауданымыздағы шахмат мәдениетінің өркендеуіне үлес қоса беруіне тілектеспіз.
Әділет ҚҰТТЫБАЙ
