Әрине, туған жер топырағы әркімге де әсер етпей қоймайды. Теңіз деңгейінен 1300 метр биіктіктегі таулы аймақта туып-өскен жанның тұла бойы мен тіршілігі өзгелерден ерекшелеу болары анық. Таңда атар күннің нұрларын бірінші болып қарсы алады. Өзге әлем мен оның қарбаласы әлдеқайда төменірек жерде қалады. Содан кейін айнала жаңа түстермен ашылады — осылайша шығармашылық әлеует пен өнерге деген сүйіспеншілік пайда болады. Үлкен Сұлутөр ауылының тұрғыны Жуанышбек Бәйтеновтің өмір салтын осылайша суреттеуге жатады.
Ол айналасындағы әлемді басқаларға қарағанда басқаша көреді. Ұсақ-түйектерді байқайды, тыныштықты тыңдай біледі, сұлулықты бағалайды. Ағаштан мүсіндерді шын жүрегімен жасайды. Жуанышбек аға негізінен өз бетінше өнерді меңгерген жан.
Адамның тағдыры әрқашан ойлағандай бола бермейді. Оның шығармашылық мүмкіндіктерін байқаған ата-анасы талантын дамытуға көмектесуге шешім қабылдайды. Сөйтіп, таудағы шағын ауылдың баласы Алматыға барып, дарынды балаларға арналған мектепте оқиды. Одан кейін университетке түсіп, оқып жүргенде 1986 жылдың желтоқсанындағы оқиға… Осылайша, оқудан шығарылып, туған жерге оралды. Міне, сол уақытта өмірінің шығармашылықтан алыстаған тағы бір тарауы басталды. Дегенмен, талантты жоғалтуға немесе тастап кетуге болмайды.
-Жаратқан дарытқан талант сені қай кезде де бастап жүреді, — дейді шебер.
Шынында да, ең қиын күндердің өзінде оның өнерге деген сүйіспеншілігі қиындықтарды жеңуге көмектесті.
-Кішкентай ағашты көрген бойда санамда бір бейне пайда болады, кейбіреулер үшін бұл жай материал болса, мен үшін бұл тұтас бір оқиға.
Оның барлық дерлік туындылары осылай өмірге келеді. Жуанышбек аға алғашқы мүсінін күні бүгінге дейін сақтап келеді. Бұл оның бойтұмары іспетті. Кішкентай ағаш ол үшін кез келген гауһар тастан да қымбат.
Шығармашылығына туған жерге деген сүйіспеншілігі де септігін тигізетіні белгілі. Ол өлкенің тарихына қатты қызығып, Сұлутөр мен жақын маңдағы ауылдың ғасырлар бойғы сырларын жақсы біледі. Оның айтуынша, әрбір тас ата-бабаларының естелігін сақтайды. Бұл білім оған өзінің ең терең де мағыналы шығармаларының бірі — сақ өнері үлгісінде қашалған арқардың мүсінін жасауға көмектесті.
-Мүсін ойып жатқанда, ерекше сезім туады. Егер қолымнан келсе, бірде бір туындымды сатпайтын едім. Бірақ өмір заңы осылай болып тұр, — дейді Жуанышбек Бәйтенов.
Шебер өз үйінің бір бөлмесінен шағын шеберхана ашып қойған. Мұнда ол барлық бос уақытын өткізеді. Тыныштықта ойға батып отырып, ағашпен сырласады. Оюшы мойындағандай, тіпті кішкентай фигураны жасауға уақыт пен күш жұмсайды. Алдымен ол айналады, материалды «сезінеді», содан кейін ғана жұмысқа кіріседі.
Айтпақшы, шебер оюдан бөлек, домбыраны да қалпына келтіреді. Жақында ол дәстүрлі музыкалық аспап жасауға бел буды. Жұмыс енді ғана басталды, бірақ бәрі жоспарланғандай болса, оның коллекциясына шынымен баға жетпес туынды қосылады.
Кез келген шығармашылық адамы сияқты Жуанышбек Бәйтенов те үнемі тынымсыз ізденіс үстінде. Қазіргі уақытта, мысалы, ол тасты зерттеп жатыр. Бір күні субұрқақтар мен одан да күрделі композициялар жасай алатынына сенеді.
Шығармаларына материалды табан астынан табады: бұтақ, ағаш сынығы, тас… Басқаларға пайдасыз болып көрінген нәрсе оның қолында жаңаша кейіпке енеді.
Шебердің жылқыға деген сүйіспеншілігі ерекше – адалдық пен күштің символы деп біледі. Жалпы, оған табиғаттың бәрі сый. Қолөнерінен бөлек, жылқы баптаумен де айналысады, оларды бәйгеге дайындайды.
Оның тағы бір қасиеті бар: ол ешқашан бұлақтың жанынан жай өтпейді. Әрқашан тоқтап, айналасын тазартып, судың көзін ашады. Табиғатпен сырласу оған тылсым күш береді. Оны тыңдау арқылы тіпті тарихтың қадамын естимін дейді.
Оның ерекше туындылары — арқар басы мен марал тұяғының мүсіні осылай дүниеге келген. Ерекше, көп қырлы және терең мағынаға толы.
Біз барғанымызда мүсіндерінің барлығы дерлік сатылып кеткен. Клиенттер суретшіні интернет арқылы өздері іздеп табады екен. Жуанышбек аға TikTok-ты жетік меңгерген, кейде тікелей эфирді жүргізіп, жұмыс барысымен бөліседі. Оның қазірдің өзінде өз жанкүйерлері бар.
Бірақ шебердің ең үлкен мақтанышы мен үміті – кенже ұлы. Бастауыш сынып оқушысы қазірдің өзінде шығармашылық әлеуетін байқатып келеді, дейді әкесі мақтанышпен. Бала уақытының көп бөлігін шеберханада өткізеді. Дегенмен, ол балшықтан жасалған мүсінге қатты қызығады және оның қолында балшық жаңаша келбетке енетін сияқты.
Кейіпкерімізге қарап, бұл таланттың жалғасы бар екені айқын байқалады.
Шолпан САБАНОВА
