Әбу Насыр әл-Фараби – адамзат өркениетінде ғылым мен философияны өзара сабақтастырған ұлы ойшылдардың бірі. Оның мұрасы тек ортағасырлық ғылым тарихының бөлігі емес, бүгінгі қоғам үшін де маңызын жоғалтпаған рухани және интеллектуалдық құндылық болып табылады. Ақпарат ағымы күшейіп, технология адам өмірінің барлық саласына еніп жатқан қазіргі кезеңде әл-Фарабидің «білім адамды кемелдікке жеткізуі тиіс» деген ұстанымы ерекше өзекті естіледі.
Әл-Фарабидің басты ерекшелігі – ғылымды жеке-жеке салалар жиынтығы емес, біртұтас таным жүйесі ретінде қарастыруында. Ғалымдар Р.Кемербай мен Н.Тутинова ойшылдың ғылымдарды жіктеу арқылы әр білім саласының мақсаты мен орнын айқындауға тырысқанын көрсетеді. Бүгінде бұл идеяның маңызы одан әрі арта түсті. Өйткені қазіргі адамның мәселесі ақпараттың жетіспеушілігінде емес, керісінше, оның шамадан тыс көптігінде. Ақпаратты сұрыптау, дәлелді ажырату, деректер арасындағы байланысты табу – әл-Фараби насихаттаған жүйелі ойлаудың заманауи көрінісі.
Ойшыл логикаға да айрықша мән берген. Ғалым И.Жеменейдің зерттеуінде әл-Фараби үшін логика дұрыс ойлау мен ақиқатқа жетудің негізгі құралы болғаны айтылады. Бұл қағида әлеуметтік желілер мен жалған ақпарат дәуірінде тіпті маңызды. Қазіргі адам кез келген хабарды қабылдай салмай, оның дереккөзіне, дәлеліне, қисынына назар аударуы керек. Демек, әл-Фарабидің логикалық мәдениеті бүгінгі медиасауаттылықтың да негіздерінің бірі бола алады.
Ғалымдар Ж.Алтаев пен А.Қалмырзаев әл-Фарабидің Шығыс пен Батыс философиялық дәстүрлерін байланыстырудағы тарихи рөлін атап көрсетеді. Оның еңбектері философия, этика, саясат, музыка және жаратылыстану салаларына ықпал етіп, кейінгі ғылыми ойдың дамуына жол ашты. Бұл оның ғалым ретінде тек өз дәуіріне емес, бірнеше өркениетке ортақ тұлға болғанын дәлелдейді.
Қорыта айтқанда, бүгінде әл-Фарабиді ұлықтау тек оның есімін дәріптеумен шектелмеуі тиіс. Оның ең үлкен мұрасы – ойлау мәдениеті. Ғылымды адамгершілікпен ұштастыру, білімді қоғам игілігіне пайдалану, дәлел мен ақылға сүйену – XXI ғасыр үшін де аса қажетті қағидалар. Сондықтан әл-Фараби — өткеннің ғана ғалымы емес, бүгінгі заманға да бағыт көрсететін ғылым мен философияның шынайы шамшырағы.
Камила ТУТКОБАЕВА, М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті журналистика факультетінің 2-курс студенті
